Ο Τέταρτος Στόχος

Η Θεοσοφική Εταιρεία ιδρύθηκε στην Αμερική το 1875, όταν υπήρχε ένα ενδιαφέρον για τον πνευματισμό. Η Ε.Π.Μπλαβάτσκυ και ο Χ.Σ. Όλκοττ συνεργάστηκαν στενά με τούς πνευματιστές. Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι αναγνώστες, συναντήθηκαν στην αγροικία της οικογένειας Eddy στo Τσίττεντεν, Βέρμοντ, όπου  συνέβαιναν μερικά  αξιοπρόσεκτα  φαινόμενα. Ο Όλκοττ είχε αναφέρει πλήθος εξ αυτών στις εφημερίδες της Νέας Υόρκης. Ήταν εξαιτίας αυτής της εναντίωσης προς τον πνευματισμό που μια ομάδα ανθρώπων ενώθηκε, και διαμόρφωσε τελικά τη Θεοσοφική Εταιρεία. Καταρτίστηκε ένα σύνολο στόχων που περιέλαβε και μια συγκεκριμένη αναφορά στα ψυχικά φαινόμενα. Αυτοί οι στόχοι τροποποιήθηκαν αργότερα και έλαβαν τελικά τη μορφή που έχουν τώρα. Είναι ενδιαφέρον, εντούτοις, ότι οι στόχοι δεν κάνουν καμία αναφορά στη Θεοσοφία: εκείνη την περίοδο δεν ήταν διατυπωμένη ως καθορισμένη  διδασκαλία.



Η Ε.Π.Μπλαβάτσκυ στο «Αποκαλυμμένη Ίσις» και στα πολλά άρθρα και επιστολές της είχε υπαινιχθεί την ύπαρξη μιας παραδοσιακής Εσωτερικής Επιστήμης αλλά είχε δώσει πολύ λίγες ενδείξεις ως προς τη φύση της. Αυτή η θέση παρέμεινε κατά ένα μεγάλο μέρος αμετάβλητη για περίπου δέκα έτη αλλά  κατά τη διάρκεια εκείνου του καιρού προέκυψαν μερικές ενδείξεις ότι υπήρχε μια τέτοια  παραδοσιακή επιστήμη. Υπαινίχτηκε ότι υπήρχε ένα τέτοιο σώμα γνώσης στα χέρια της εσωτερικής Αδελφότητας. Όμως, μετά την εμφάνιση του Εσωτερικού Βουδδισμού του A.Π. Σίννεττ διατυπώθηκε ότι υπήρχε ένα τέτοιο σύστημα. Και αυτό έγινε από τις πληροφορίες που του δόθηκαν μέσω των επιστολών των Μαχάτμα. Το βιβλίο του ήταν μια πρώτη προσπάθεια σε μια τέτοια παρουσίαση. Δυστυχώς για τους πρώτους σπουδαστές οι επιστολές των Μαχάτμα εξαφανίστηκαν με τον θάνατο του Σίννεττ, για να επανεμφανιστούν μόνο το1924 όταν ο A.T. Μπάρκερ τις επεξεργάσθηκε και τις δημοσίευσε. Ξέρουμε ότι ο Σίννεττ δεν εξέφρασε μέρη της ιστορίας αρκετά σωστά. Εντούτοις διέδωσε ένα σύστημα γνώσης κατάλληλο για το ευρύ κοινό, και αυτό βεβαίως δεν είχε ξαναγίνει πριν.

Κατά τη διάρκεια αυτής της προσωρινής περιόδου των δέκα ετών η Ε.Π.Μπλαβάτσκυ και ο  Χ.Σ. Όλκοττ, έχοντας συναντηθεί, διαμόρφωσαν έναν στενό δεσμό με τον  Ου. Χ. Τζάτζ, που παρέμεινε  στις Η.Π.Α, όταν οι δύο ταξίδεψαν στην Ινδία, αλλά  όχι πριν η Ε.Π.Μ. δημοσιεύσει το πρώτο της μεγάλο έργο Άποκαλυμμένη Ίσιδα, το οποίο μεταξύ άλλων έκανε μια  καταπληκτική επίθεση στον υλισμό της εποχής. Στην Ινδία, μετά από ένα έτος, καθιέρωσαν την έδρα της εταιρείας στο Άντυάρ. Η Ε.Π.Μ. και ο Όλκοττ  εργάστηκαν για να παγιώσουν την ίδρυση της νέας εταιρείας. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ιδρύθηκαν κλάδοι της Εταιρείας σε όλο τον κόσμο. Ό,τι υπήρχε εκείνη την εποχή από Θεοσοφική διδασκαλία διαδιδόταν μέσω των πολυάριθμων γραπτών της Ε.Π.Μ, και ενός  επίπονου και μακρόχρονου κύκλου διαλέξεων από τον Χ.Σ. Όλκοττ.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της Ε.Π.Μ στο Λονδίνο το 1885-6, έσκασε σαν βόμβα  η  υπόθεση  Κουλόμπ. Η Ε.Π.Μ. κατηγορήθηκε από τους ιεραποστόλους στο Μαντράς και από μερικές ομάδες του Τύπου στην Ινδία ότι οι επιστολές από τους Διδασκάλους ήταν «απάτη».  Αυτό σήμερα έχει αποδειχθεί ότι ήταν συκοφαντία αλλά τον καιρό εκείνο για διάφορους λόγους  η θέση της Ε.Π.Μ στο Αντυάρ ήταν  αστήρικτη. Επέστρεψε στην Ευρώπη, πήγε πρώτα στη Γερμανία, έπειτα στο Βέλγιο και τελικά στην Αγγλία.

Η φυγή της από το Αντυάρ ήταν το καιρό πού προωθήθηκαν καλά τα σχέδια  για το γράψιμο της Μυστικής Διδασκαλίας. Έπειτα ακολούθησε η ιστορία των υπεράνθρωπων προσπαθειών της να ολοκληρώσει την εργασία. Για πολύ καιρό οι περιστάσεις ήταν άστατες, κάνοντας το γράψιμο μιας τέτοιας ογκώδους εργασίας εξαιρετικά δύσκολο. Εκτός από αυτές τις δυσκολίες η υγεία της επιδεινώθηκε σοβαρά. Όμως, οι Διδάσκαλοι επιθυμούσαν να ολοκληρωθεί αυτός ο στόχος και επενέβησαν στην αποκατάσταση της υγείας της, ώστε  να συνεχίσει  το έργο  της. Ο στόχος ήταν να συγκεντρώσει από πολυάριθμες και διεσπαρμένες πηγές, από την αρχαιότητα μέχρι τους σύγχρονους χρόνους, όλα εκείνα που αφορούσαν σημαντικά το θέμα, και να τα χρησιμοποιήσει στη δομή της τεράστιας γνώσης  που έγινε τελικά το υπόβαθρο  στο  περιεχόμενο του βιβλίου της.  

Η Μυστική Διδασκαλία  περιλαμβάνει υλικό μόνο από θρησκευτικές και φιλοσοφικές αλλά και επιστημονικές γραφές της τότε εποχής, δηλ. το τέλος του δέκατου ένατου αιώνα. Είναι μια τεράστια εργασία συλλογής και παραβολής. Μια αναφορά στη βιβλιογραφία που παρήχθη από τον Μπόρις ντε Ζίρκοφ  παρουσιάζει σε περίπου εξήντα σελίδες με είκοσι στοιχεία ανά σελίδα ότι πάνω από χίλιες εκατό εργασίες αναφέρονται στο βιβλίο. Αυτό από μόνο του είναι ένας τεράστιος άθλος. Τελικά, η μεγάλη εργασία, τουλάχιστον όση αφορούσε στους δύο τόμους, ολοκληρώθηκε και δημοσιεύθηκε μέσα στο 1888. Η Ε.Π.Μ. παρατηρεί στην εισαγωγή αυτών των τόμων ότι υπήρχαν άλλοι δύο τόμοι προς έκδοση. Το υλικό για τον τρίτο ολοκληρώθηκε και ήταν σχεδόν έτοιμο για εκτύπωση. Ένας τέταρτος τόμος ολοκληρωνόταν. Κανένα υλικό για αυτόν τον τέταρτο τόμο δεν βρέθηκε ποτέ αλλά πολύ υλικό που ταίριαζε στην περιγραφή που η Ε.Π.Μ. προόριζε να βάλει στον τρίτο βρέθηκε από την Άννα Μπεζάντ και  αργότερα  δημοσιεύτηκε ως ο τρίτος  τόμος της  Μυστικής Δοξασίας. Αυτός ο  τρίτος  τόμος αποτελεί το αντικείμενο μεγάλης  διαμάχης  μεταξύ  μερικών  μελών  των θεοσοφικών  Ομάδων που, ακολουθώντας τον Ουϊλλιαμ Τζάτζ.  , διαχωρίστηκαν από την εταιρεία του Αντυάρ. Εντούτοις, πολύτιμη ερευνητική εργασία που έγινε από τον Daniel H. Caldwell, δικαιώνει την Άννα Μπεζάντ.

Η μεγάλη εργασία, η Μυστική Διδασκαλία, όχι μόνο αντιπαρέβαλε ένα απέραντο πλήθος πληροφοριών αλλά διατύπωσε τις κύριες πτυχές της αρχαίας σοφίας, συσχετίζοντάς την με τις  κύριες  αρχές   των αρχαίων  και  σύγχρονων  θρησκειών  και φιλοσοφιών. Με άλλα λόγια παρουσίασε μια ολοκληρωμένη γνώση, που εξηγούσε και διευκρίνιζε όλες εκείνες τις αρχαίες γνώσεις, που ειδάλλως θα είχαν παραμείνει σκοτεινές.

Κάπου η Ε.Π.Μ.  παρομοίωσε αυτή τη γνώση με ορυχείο από το οποίο οι μελλοντικοί  σπουδαστές θα μπορούσαν να εξορύξουν το υλικό. Μετά από την αναχώρηση της Ε.Π.Μ από το Αντυάρ, και αν και ο Όλκοττ παρέμεινε ως Πρόεδρος, το έργο   στερήθηκε  εκεί και την έμπνευση  και  την ορμητικότητά του. Φαίνεται ότι συμβατικές θρησκείες και παραδοσιακές μυστηριακές σχολές αργά αλλά έντονα επαναβεβαίωσαν την παλαιά επιρροή τους, με ένα "εποικοδόμημα" που θεμελιωνόταν στην αδελφότητα και στην «κατ΄όνομα» ελευθερία   της σκέψης.

Η Μυστική Διδασκαλία  σαν βιβλίο προωθήθηκε αρχικά το 1888 στη Νέα Υόρκη και μετά στο Λονδίνο. Γράφτηκε στα Αγγλικά για το Δυτικό κόσμο, αν και περιέχει διδασκαλίες σχετικές με ολόκληρη την ανθρωπότητα ανεξάρτητα φυλής ή γλώσσας. Πρότεινε τη Θεοσοφία, ως διδασκαλία, για πρώτη φορά.

Αργότερα, το 1889, Το Κλειδί της Θεοσοφίας, που εξηγεί τις κύριες αρχές της Θεοσοφίας και της εφαρμογής τους στον άνθρωπο και στην ανθρώπινη κοινωνία γενικά, και Η Φωνή  της Σιγής, δημοσιεύθηκαν επίσης στη Δύση,   στην Αγγλία. Αν και η αρχαία σοφία είχε την προέλευσή της πρώτιστα στην Ανατολή, η επαναβεβαίωσή της έγινε στη Δύση. Πόσο σημαντικό ήταν αυτό ή ποιός ήταν ο αντίκτυπός του, δεν μπορεί ποτέ να αξιολογηθεί.

Είναι προφανές, εντούτοις, από τις ογκώδεις γραφές τους ότι μετέπειτα  συγγραφείς στην εταιρεία στο Αντυάρ και αλλού  προήγαγαν διδασκαλίες  με έναν κυρίως ινδικό χαρακτήρα. Αυτό επιβεβαιώνεται ως ένα ορισμένο βαθμό από το γεγονός ότι οι εμπειρογνώμονες που ρωτήθηκαν να γράψουν για τη Θεοσοφία στη  Βρεττανική Εγκυκλοπαίδεια την τοποθέτησαν στο λήμμα «Ινδουισμός».

Η Ε.Π.Μπλαβάτσκυ στην εισαγωγή της Μυστικής Δοξασίας λέει:

Αλλά θα πρέπει ίσως να δηλωθεί ότι οι διδασκαλίες, όσο αποσπασματικές και ελλιπείς, που περιλαμβάνονται σε αυτούς τους  τόμους, δεν ανήκουν στον Ινδουισμό, στο Ζωοροαστρισμό, στο Χαλδαϊσμό, στην Αιγυπτιακή  θρησκεία, στο Βουδδισμό, στον Ισλαμισμό, στον Ιουδαϊσμό ή στο Χριστιανισμό  αποκλειστικά. Η Μυστική Διδασκαλία  είναι η ουσία όλων αυτών. Προερχόμενα από αυτή την ουσία, τα διάφορα θρησκευτικά σχήματα συγχωνεύονται πίσω στο αρχικό στοιχείο τους, από  το οποίο  κάθε  μυστήριο  και  δόγμα   έχει πηγάσει, αναπτυχθεί  και  υλοποιηθεί.

Η Θεοσοφική εταιρεία ιδρύθηκε για να διαδώσει αυτή τη διδασκαλία. Στο Κλειδί της Θεοσοφίας  (σελίδα 48 αρχ. εκδοση) λέει:

Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να επιδιώξουμε να λάβουμε τη γνώση όλων των νόμων της φύσης, και να την διαδώσουμε. Να ενθαρρύνουμε τη μελέτη εκείνων των νόμων που ελάχιστα κατανοούνται από τους σύγχρονους ανθρώπους, τις αποκαλούμενες απόκρυφες επιστήμες, με βάση την αληθινή γνώση της φύσης, και όχι τις δεισιδαίμονες πεποιθήσεις βασισμένες στην τυφλή  πίστη  και  εξουσία.

 Και στη σελίδα 57 λέει:

Η Θεοσοφία, τελικά, είναι ο σταθερός αιώνιος ήλιος, και η Εταιρεία της ο παροδικός κομήτης που προσπαθεί να εγκαταστήσει μια τροχιά για να γίνει ένας πλανήτης, πάντα μέσα στην έλξη του ήλιου της αλήθειας. Διαμορφώθηκε για να βοηθήσει να παρουσιάσει στους ανθρώπους ότι ένα τέτοιο πράγμα ως η Θεοσοφία υπάρχει, και για να τους βοηθήσει να ανέλθουν προς  αυτό με μελέτη και αφομοίωση των αιώνιων αληθειών  της.

Αυτό καθιέρωσε τη Θεοσοφία ως κάτι συγκεκριμένο και η παράγραφος αποτελεί ουσιαστικά ένα τέταρτο στόχο για την Εταιρεία. Θα μπορούσε να υπάρξει πιο αντάξιος; 

Άρθρο από το Theosophist, Νοέμβριος 1996

© blavatsky.gr 
Επιτρέπεται η αντιγραφή αποσπασμάτων υπό τον όρο ότι δεν γίνονται αλλαγές, δεν προστίθενται λέξεις ή εικόνες και ότι η πηγή αναγράφεται πλήρως και σωστά.