Αλλάζοντας τη Μυστική Δοξασία

Πώς, στη δεκαετία του 1890,  η εταιρεία του Αντυάρ υιοθέτησε μία αθέμιτη εκδοτική πολιτική. 

του Κάρλος  Καρντόσο Αβελίνε

 

 

 

 

 

“ Η Θεοσοφία πρέπει να πολεμήσει τη μισαλλοδοξία, την προκατάληψη, την άγνοια και την ιδιοτέλεια, που καλύπτονται κάτω από τον μανδύα της υποκρισίας. (....) Η Θεοσοφία (....) πρέπει να πει την ΑΛΗΘΕΙΑ απέναντι στο ΨΕΜΑ. Να αντιμετωπίσει το θηρίο στη φωλιά του, χωρίς να λογαριάζει ή να φοβάται τις όποιες αντίξοες συνέπειες και να αψηφήσει συκοφαντίες και απειλές.”

Διδάσκαλος της Σοφίας [1]

 

 

Τμήμα του αυθεντικού χειρόγραφου της Μυστικής Δοξασίας, γραμμένο ιδιοχείρως από την Ε.Π.Μ.

Οι συγκεκριμένες προτάσεις εμφανίζονται στον Τόμο ΙΙ, σσ. 577-578 της Μ.Δ.

[Πηγή: Θεοσοφική Εταιρεία της Πασαντίνα, ΗΠΑ]

 

 

 

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κείμενα που είναι τώρα στη διάθεσή μας και που έχουν γραφτεί τα τελευταία δύο ή τρεις χιλιάδες χρόνια, η “Μυστική Δοξασία” αποτελεί ένα αληθινό αριστούργημα εσωτερικής φιλοσοφίας.

 Ήταν στο Λονδίνο του 1888 που δημοσιεύτηκαν οι δύο πρώτοι τόμοι της αρχικής έκδοσης. Στον Πρόλογο του πρώτου τόμου, η Ε. Π. Μπλαβάτσκυ αναφερόταν στον τρίτο και τέταρτο τόμο που είχε σκοπό να εκδώσει, λέγοντας:

 “Ο τρίτος τόμος είναι εντελώς έτοιμος. Ο τέταρτος είναι σχεδόν έτοιμος” [2]

Παρακάτω στο βιβλίο, η Ε.Π.Μπ. δίνει έμφαση σ' αυτή την ανακοίνωση. Γράφει:

“Στον Τόμο ΙΙΙ αυτού του έργου (ο ως άνω τόμος και ο ο 4ος τόμος είναι σχεδόν έτοιμοι) θα παρατεθεί, κατά χρονολογική σειρά, μια σύντομη ιστορία όλων των μεγάλων αντέπτ από τους αρχαίους μέχρι τους σύγχρονους (....). Αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει στον παρόντα τόμο ελλείψει χώρου. Ο 4ος Τόμος θα είναι σχεδόν αποκλειστικά αφιερωμένος στις Απόκρυφες διδασκαλίες” [3]

Ο Δρ. Άρτσιμπολτ Κάιτλι -που βοήθησε την Ε.Π.Μ. να τελειώσει τα πρωτότυπα των δύο πρώτων τόμων – είπε σχετικά, το 1889:

“Το χειρόγραφο του τρίτου τόμου της “Μυστικής Δοξασίας” είναι έτοιμο να παραδοθεί στον τυπογράφο. Θα περιέχει κυρίως μία σειρά σκιαγραφήσεων των μεγάλων αποκρυφιστών όλων των εποχών, είναι ένα θαυμάσιο, ένα συναρπαστικό έργο. Ο τέταρτος τόμος, που σε μεγάλο βαθμό θα περιέχει σύντομες πληροφορίες στο θέμα του πρακτικού αποκρυφισμού, έχει ήδη γίνει ως περίγραμμα, αλλά δεν είναι ακόμα γραμμένος. Θα καταδείξει τί πραγματικά είναι ο αποκρυφισμός....” [4]

Με βάση αυτή την ασφαλή πληροφορία, πολλοί σπουδαστές θεώρησαν, τότε, ότι η  έκδοση της τετράτομης “Μυστικής Δοξασίας” (Μ.Δ.) θα ολοκληρωνόταν οπωσδήποτε στο εγγύς μέλλον. Πολλοί λίγοι ανάμεσά τους πρόσεξαν όντως τις τελευταίες γραμμές του δεύτερου τόμου. Σ' εκείνη την τελευταία παράγραφο η “Γηραιά Κυρία” ανακοίνωνε ότι η πραγματική δημοσίευση των τόμων ΙΙΙ και IV θα “εξαρτιόταν αποκλειστικά” από την υποδοχή που θα επεφύλασσαν οι Θεόσοφοι κι οι Μυστικιστές στους τόμους Ι και ΙΙ. Έκλεινε τη Μ.Δ. με μια μάλλον μυστηριώδη  δήλωση:


“Μόνο αυτοί οι δύο τόμοι συνιστούν το έργο μιάς πρωτοπόρου που κατάφερε να μπει  στη σχεδόν αδιαπέραστη ζούγκλα των παρθένων δασών της Χώρας του Απόκρυφου. Έχει γίνει η αρχή για να σωριαστούν και να ξεριζωθούν τα καταστροφικά ούπας, τα δέντρα της δεισιδαιμονίας, της προκατάληψης και της αλαζονικής άγνοιας, έτσι ώστε οι δύο αυτοί τόμοι να αποτελέσουν για τον σπουδαστή το κατάλληλο προοίμιο για τους Τόμους ΙΙΙ και IV.”

 Σ΄αυτό το σημείο βλέπουμε την τελική προειδοποίηση:

“Μέχρι να καθαριστούν τα σκουπίδια όλων των εποχών από τους νόες των Θεόσοφων στους οποίους αφιερώνονται αυτοί οι τόμοι, είναι αδύνατο να γίνει κατανοητή η πιο πρακτική διδασκαλία που περιέχεται στον Τρίτο Τόμο. Συνεπώς,   από την υποδοχή της οποίας θα τύχουν οι Τόμοι Ι και ΙΙ εκ μέρους των Θεόσοφων και των Μυστικιστών, εξαρτάται αποκλειστικά το εάν θα δημοσιευτούν ποτέ αυτοί οι δύο τελευταίοι τόμοι, μολονότι είναι σχεδόν έτοιμοι.  Satyât Nâsti paro dharmah. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΑΝΩΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ.” [5]

Αυτή η προειδοποίηση υπήρχε ήδη, αν και δυσδιάκριτη, στον Πρόλογο της Ε.Π.Μ. στον πρώτο τόμο, όπου είχε γράψει:

“Εάν οι παρόντες τόμοι τύχουν ευνοϊκής υποδοχής, δεν θα φεισθούμε καμιάς προσπάθειας προκειμένου να φέρουμε εις πέρας το σχέδιο του έργου στο σύνολό του” (Τόμ. Ι, σ. VII)

Φαίνεται ότι η υποδοχή της ΜΔ δεν ήταν αρκετά ευνοϊκή, γιατί οι τόμοι ΙΙΙ και IV  δεν εμφανίστηκαν ποτέ. Δυστυχώς, υπήρξε και συνέχεια. Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο της Ε.Π.Μ., συνέβησαν δύο γεγονότα που ήταν ακόμα χειρότερα από την εξαφάνιση των τόμων ΙΙΙ και IV. Πρώτον, το υπάρχον έργο αλλοιώθηκε. Κατόπιν, οι επί κεφαλής του Αντυάρ εξέδωσαν έναν τρίτο τόμο με ανορθόδοξο τρόπο.

Αναφερόμενος στην εκδοτική πολιτική που ακολούθησε η Εταιρεία του Αντυάρ,  ο Πρόλογος των Εκδοτών της πανομοιότυπης έκδοσης της Μ.Δ. του 1947- που δημοσίευσε η Θεοσοφική Εταιρεία του Λος Άντζελες, U.L.T.- κάνει την ακόλουθη περιγραφή της όλης διαδικασίας που τηρήθηκε κατά τις επόμενες δεκαετίες:

“Εκτός από την αρχική έκδοση του 1888 – που είναι η μόνη που έγινε με την έγκριση της Κυρίας Μπλαβάτσκυ – έχουν εμφανιστεί αρκετές άλλες εκδόσεις αυτού του έργου. Μία απ' αυτές – η αποκαλούμενη “Τρίτη και Αναθεωρημένη Έκδοση” του 1893, έχει υποστεί χιλιάδες διαστρεβλώσεις, μερικές από τις οποίες είναι κοινότοπες, ενώ άλλες  ακρωτηριάζουν πραγματικά το πρωτότυπο κείμενο. Σε μεταγενέστερες εκδόσεις αυτής της αποκαλούμενης “Αναθεωρημένης Έκδοσης” περιλαμβάνεται ένας  χαλκευμένος “Τρίτος Τόμος” της Μυστικής Δοξασίας, που εκδόθηκε το 1897, έξι χρόνια μετά τον θάνατο της Ε. Π. Μπλαβάτσκυ. Συνονθύλευμα από διάφορα χαρτιά που βρέθηκαν ανάμεσα στα υπάρχοντά της, ο τόμος αυτός δεν αποτελεί τμήμα της πρωτότυπης Μυστικής Δοξασία που έγραψε η Ε.Π.Μ.”

Και ο Πρόλογος συνεχίζει:

“Την “Τρίτη και Αναθεωρημένη Έκδοση” ακολούθησε άλλη μία το 1938, αυτή τη φορά σε έξι τόμους, που ονομάστηκε “Έκδοση του Αντυάρ”. Εκτός από πρόσθετους πίνακες περιεχομένων, ένα βιογραφικό σημείωμα για τη συγγραφέα, διάφορες τυπογραφικές αλλαγές και την ένταξη υλικού που επιχειρούσε να δικαιολογήσει την έκδοση του νόθου “τρίτου τόμου”, αυτή η έκδοση του Αντυάρ είναι ουσιαστικά ίδια με την προηγούμενη “αναθεωρημένη” έκδοση”.[6]

 Με το πέρασμα του χρόνου, αυτή η άποψη για την εκδοχή της Άνι Μπέζαντ έχει γίνει σχεδόν ομόφωνα αποδεκτή από όλο το θεοσοφικό κίνημα.

Η κ. Άλις Κλίιθερ, μέλος της “εσωτερικής ομάδας” των σπουδαστών του Λονδίνου κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής της Ε.Π.Μ., άφησε μια γραπτή μαρτυρία από πρώτο χέρι. Αφού ανέφερε ότι η Άνι Μπέζαντ ισχυριζόταν ότι είχε αναλάβει προσωπικά την  “προάσπιση”  των κειμένων της Ε.Π.Μ.  του τρίτου τόμου, πρόσθετε:

“Εκείνοι που ήσαν υπεύθυνοι για τον αποκαλούμενο Τόμο ΙΙΙ είχαν μια περίεργη και ασυνήθιστη αντίληψη της έννοιας της λέξης “προάσπιση”.  Όσο τον ετοίμαζαν, έτυχε να είμαι πράγματι σε θέση να  μελετώ προσεκτικά ένα -δυο από τα γνωστά μεγάλα φύλλα χαρτιού που η Ε.Π.Μ. γέμιζε πάντα με τον λεπτεπίλεπτο γραφικό της χαρακτήρα. Είχαν παραποιηθεί τόσο που δεν μπορούσες να τα αναγνωρίσεις, ελάχιστες από τις προτάσεις της είχαν μείνει άθικτες. Και υπήρχαν “διορθώσεις” όχι μόνο γραμμένες από το χέρι των εκδοτών, της κ. Μπέζαντ και του κ. [Τζ. Ρ. Σ.] Μίιντ, αλλά και από το χέρι άλλων που μπορούσα να καταλάβω ποιοί ήσαν από τα γράμματά τους. Δεν μπορώ να πω περισσότερα για να μην κάνω κατάχρηση εμπιστοσύνης. Όμως, το κακό που έγινε εις βάρος της Δασκάλας μου με αναγκάζει να πω αυτά που λέω”. [7]

Το γεγονός ότι η Μ.Δ. της Μπέζαντ είναι αβάσιμη έχει γίνει αντιληπτό από όλους σχεδόν στο εσωτερικό κίνημα. Ο Μπόρις ντε Ζιρκόφ, που συγκέντρωσε τα “Άπαντα” της Ε.Π.Μπλαβάτσκυ – που εκδόθηκαν από τον ίδιο τον Θεοσοφικό Εκδοτικό Οίκο του Αντυάρ- έγραψε το εξής, αναφερόμενος στην Ε.Π.Μ.:

“Αφού ο  πραγματικός Τόμος ΙΙΙ  εξαφανίστηκε χωρίς να ξέρει κανείς πού βρίσκεται, οι εξηγήσεις της για τέτοιες μεθόδους [περί αρχαίας μαντικής] δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ”.[8]

Ο “τόμος ΙΙΙ”, που απερίσκεπτα εξέδωσε η Άνι Μπέζαντ, εξετάζεται λεπτομερώς από τον Μπόρις ντε Ζιρκόφ στην εισαγωγή του στον Τόμο XIV των “Απάντων” της Ε.Π.Μπλαβάτσκυ.

Ο Τζέφρι Μπαρμπόκα, ένας άλλος σημαντικός ερευνητής και συγγραφέας του 20ου αι., έγραψε τα εξής σε ένα βιβλίο που, επίσης, εκδόθηκε από την Εταιρεία του Αντυάρ:
“Σε μια αναθεώρηση της Μυστικής Δοξασίας (που έγινε γνωστή ως Τρίτη και Αναθεωρημένη Έκδοση) προστέθηκε κι άλλος ένας τόμος με τίτλο Τόμος ΙΙΙ της Μυστικής Δοξασίας. Η έκδοση αυτή, με πρόλογο που έγραψε η Άνι Μπέζαντ,  έγινε στο Λονδίνο το 1897 μετά τον θάνατο της Ε.Π.Μ. Όμως, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο τόμος αυτός δεν είναι ο τρίτος τόμος που είχε κατά νου η Ε.Π.Μ.” [9]

Δεν προσχώρησε όλο το κίνημα στο μοντέλο της εκδοτικής πρακτικής της Άνι Μπέζαντ. Όμως χρειάστηκε να μεσολαβήσει κάποιος χρόνος για να γίνει ευρύτερα γνωστή η αλήθεια.  Η πρώτη πανομοιότυπη έκδοση της “Μυστικής Δοξασίας”  κυκλοφόρησε  το 1925 από συνεργάτες της Ενωμένης Στοάς των Θεόσφων (United Lodge of Theosophists, U.L.T.). Το U.L.T. ξεκίνησε την γενική τάση αποκατάστασης σεβασμού προς την αυθεντική έκδοση του 1888. Αργότερα, μια παρόμοια έκδοση κυκλοφόρησε από τη Θεοσοφική Εταιρεία της Πόιντ Λόμα/Πασαντίνα.

Ο Πρόλογος των Εκδοτών στην έκδοση του 1947 από το U.L.T., έλεγε:

“Η γνήσια ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΟΞΑΣΙΑ αποτελείται από δύο μόνο τόμους. Ενώ, όπως είχε γραφτεί αρχικά, η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΟΞΑΣΙΑ επρόκειτο να εκδοθεί σε 4 τόμους, μόνο 2 τόμοι παραδόθηκαν στον τυπογράφο από την Ε.Π.Μ. Τους υπολειπόμενους 2 τόμους, αν και ήσαν ολοκληρωμένοι ή σχεδόν ολοκληρωμένοι, δεν τους παρέδωσε για λόγους που υποδηλώνονται στο τέλος του δεύτερου τόμου της αρχικής έκδοσης (σ. 798)”. [10]

Οι λόγοι αυτοί οφείλονται στο γεγονός ότι η “υποδοχή” των δύο πρώτων τόμων δεν ήταν αρκετά καλή. Ο χρόνος απέδειξε ότι αυτή η εκτίμηση ήταν σωστή, γιατί, ιδού  που οι δύο τόμοι παραχαράκτηκαν κιόλας. Ωστόσο – αργά ή γρήγορα – η αλήθεια πάντα υπερισχύει, και στο τέλος της δεκαετίας του 1970, η ίδια η Εταιρεία του Αντυάρ αποφάσισε οριστικά να εγκαταλείψει την έκδοση της Μ.Δ. της Μπέζαντ. Υιοθέτησε τότε μια έγκυρη έκδοση του έργου, που επιμελήθηκε ο Μπόρις ντε Ζιρκόφ και που εξέδωσε ο Θεοσοφικός Εκδοτικός οίκος το 1979. Επί τέλους, ήταν μια έμμεση αλλά καθαρή ομολογία ότι η  Άνι Μπέζαντ είχε παραχαράξει το κύριο γραπτό έργο της Ε.Π.Μπλαβάτσκυ και ότι η έκδοση της “Μυστικής Δοξασίας” από την Μπέζαντ ήταν χειρότερη κι από άχρηστη.

Η άποψη που εξέφρασε η Θεοσοφική Εταιρεία αναφορικά με τον αποκαλούμενο “τρίτο τόμο” της Μ.Δ. της Άνι Μπέζαντ ουσιαστικά ταυτίζεται με την άποψη κάθε μελετητή της Ε.Π.Μ. Από τη δεκαετία του 1970, απ' όσο γνωρίζουμε, καμία θεοσοφική ομάδα και κανένας εκδοτικός οίκος δεν επανεκδίδει στα αγγλικά ούτε ασχολείται με τον τρίτο τόμο της Άνι Μπέζαντ. [11]

Η Θεοσοφική Εταιρεία της Πασαντίνα, οι Εταιρείες της Πόιντ Λόμα, το United Lodge of Theosophists - U.L.T η Θεοσοφική Εταιρεία του Έντμοντον και πιο πρόσφατα ακόμα και η Θεοσοφική Εταιρεία του Αντυάρ – όλοι χρησιμοποιούν και προωθούν μόνο το αυθεντικό κείμενο της Μ.Δ. Αυτό, αναμφίβολα, είναι ένα βήμα προόδου εκ μέρους του Αντυάρ, που εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη θεοσοφική οργάνωση στον κόσμο. Είναι και μια επιτυχία.  Όμως, η ίδια η καταστροφική εκδοτική πολιτική που εξύφανε η Άνι Μπέζαντ συνεχίζεται, κατά κάποιο τρόπο, και επανεμφανίζεται κατά καιρούς με διάφορες ευκαιρίες, με τη μία ή την άλλη μορφή.

Στον 21ο αι., αποτελεί καθήκον για τους σοβαρούς θεόσοφους να ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΟΥΝ να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος πιο αποτελεσματικά.

Ο Νόμος του Κάρμα δεν έχει ακυρωθεί. Ισχύει ακόμα και εφόσον το Αντυάρ χρησιμοποιεί το όνομα “Θεοσοφία” και εφόσον εξακολουθεί να έχει πορτρέτα της Ε.Π.Μ. κρεμασμένα στους τοίχους του, πρέπει να δείχνει σεβασμό στην αλήθεια καθώς και στην ιδρύτρια του κινήματος.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]  “Λίγα Λόγια για την Καθημερινή Ζωή”, από έναν Δάσκαλο της Σοφίας. Το κείμενο πρωτοεκδόθηκε από την Ε. Π. Μπλαβάτσκυ στο περιοδικό της “Λούσιφερ”, Λονδίνο, τόμος Ι, Ιανουάριος 1888, σσ. 344-346. Βλέπε σ. 345. Ο όρος “Λούσιφερ” είναι  αρχαία, προ-Χριστιανική λέξη που σημαίνει “Ο Φέρων το Φως”( ο “Εωσφόρος”). Δηλώνει το Άστρο της Αυγής, τον πλανήτη Αφροδίτη. Η έννοια της λέξης διαστρεβλώθηκε από Χριστιανούς θεολόγους του Μεσαίωνα.

[2] “Η Μυστική Δοξασία”, της Έλενα Π. Μπλαβάτσκυ, Θεοσοφική Εταιρεία, Λος Άντζελες, 1982, τόμος Ι, Πρόλογος, σ. VII.

[3] "Μυστική Δοξασία" Τόμος ΙΙ, σελ. 437

[4] Τα λόγια του Άρτσιμπολτ Κάιτλι περιλαμβάνονται σε μια συνέντευξη που έδωσε στους “Times” της Νέας Υόρκης και που ξαναδημοσιεύτηκε στον “Θεόσοφο”, Αντυάρ, Ινδία, Ιούλιος 1889, σχεδόν 2 χρόνια πριν από τον θάνατο της Ε.Π.Μ. Αργότερα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΘΕΟΣΟΦΙΑ, Λος Άντζελες, Αύγουστος 1950, σσ. 436-444.  Δική μου πηγή είναι το περιοδικό ΘΕΟΣΟΦΙΑ. Βλέπε σ. 439

[5] “Η Μυστική Δοξασία”, Θεοσοφική Εταιρεία του Λος Άντζελες, τόμος ΙΙ, σσ. 797-798.

[6] “Η Μυστική Δοξασία”, Θεοσοφική Εταιρεία του Λος Άντζελες , τόμος Ι, πρώτη σελίδα του προλόγου των Εκδοτών.

[7]  “Ε. Π. Μπλαβάτσκυ, μια Μεγάλη Προδοσία”, της Άλις Λέιτον Κλίιθερ, Thacker, Spink & Co., Καλκούτα, 1922, επαναδημοσίευση υπό την αιγίδα της Δανειστικής Βιβλιοθήκης Ε.Π.Μ. με την φροντίδα του Μ. Φρίιμαν, Καναδάς, 99 σελίδες, βλέπε  σ.75.

[8] “Άπαντα Ε.Π.Μπλαβάτσκυ”, Θεοσοφική Εταιρεία Πασαντίνα – TPH , τόμος VII, σ. 226, υποσημείωση.

[9] “Ε.Π.Μ., Θιβέτ και Τούλκου”, του Τζέφρι Α.Μπαρμπόκα, Θεοσοφική Εταιρεία Πασαντίνα– TPH, Αντυάρ, πρώτη έκδοση, 1966, τρίτη ανατύπωση, 1986, 476 σελίδες, βλέπε σ. 159.

[10] “Η Μυστική Δοξασία”, Έλενα Π. Μπλαβάτσκυ, Θεοσοφική Εταιρεία του Λος Άντζελες, τόμος Ι, δεύτερη σελίδα του Προλόγου των Εκδοτών.

[11] Μέχρι τον Ιούνιο του 2010, οπότε ήταν έτοιμο για δημοσίευση το παρόν κείμενο, η πρωτότυπη έκδοση της Μ.Δ. δεν είχε ακόμη μεταφραστεί στην ισπανική ή στην πορτογαλική γλώσσα.

© blavatsky.gr 
Επιτρέπεται η αντιγραφή αποσπασμάτων υπό τον όρο ότι δεν γίνονται αλλαγές, δεν προστίθενται λέξεις ή εικόνες και ότι η πηγή αναγράφεται πλήρως και σωστά.