Η Προσοχή σε σχέση με την προσωπική βελτίωση

 

Άρθρο από το Λούσιφερ, Νοέμβριος 1888

 

Η αληθινή μελέτη σε κάθε τομέα της γνώσης συνίσταται στο να εξετάζεται κατ’ επανάληψη το υλικό αυτού του τομέα τόσο προσεκτικά ώστε, τελικά, να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συνειδητότητας και να μπορεί, οποτεδήποτε, με αφορμή κάποιο σχετικό κίνητρο, να χρησιμοποιείται αυτόματα από τον νου.

Η αληθινή Μελέτη μιας Τέχνης συνίσταται, κατά κύριο λόγο, στην προσεκτική επανάληψη της πράξης μέσω των φυσιολογικών οργάνων, που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή αυτής της Τέχνης, μέχρις ότου αυτή η πράξη γίνει αυτόματη και εκτελείται τόσο καλά και τόσο φυσικά σαν οποιαδήποτε πρωτογενή αυτόματη φυσιολογική λειτουργία.

Σε αυτούς τους ορισμούς η λέξη που χαρακτηρίζει τις αναγκαίες διαδικασίες είναι το επίθετο «προσεκτικός», που δηλώνει την παρουσία της προσοχής κατά το εγχείρημα. Χωρίς αυτή τη λέξη οι ορισμοί όχι μόνο θα ήταν ατελείς αλλά, βασικά, θα ήταν λανθασμένοι και παραπλανητικοί.

Μόνο με την προσοχή μπορεί, αντιστοίχως, η επαναλαμβανόμενη θεώρηση και πράξη, να καταλήξουν στην απόκτηση αφενός κάποιου νέου τομέα γνώσης και, αφετέρου, κάποιου νέου πεδίου δύναμης.

Ποιά είναι η φύση και ο τρόπος της έκφρασης αυτής της μέγιστης ποιότητας που λέγεται Προσοχή;

Η πλήρης κατανόηση της απάντησης σε αυτό το ερώτημα και η συνειδητοποίηση της λειτουργίας της Προσοχής στις διαδικασίες της ανθρώπινης προσωπικής εξέλιξης πρέπει να αναγνωρισθούν ως θεμελιώδη στοιχεία της γνώσης και αντίληψης του γνήσιου παιδαγωγού, είτε είναι δάσκαλος είτε όχι.

Η λέξη Προσοχή χρησιμοποιείται από παντός είδους εκπαιδευτικούς ευρέως αλλά με ασάφεια. Ωστόσο, δεν διαθέτουμε καμία άλλη λέξη με την οποία να εκφράζουμε συνήθως τη στάση εκείνη της συνειδητότητας που, όταν μελετάμε κάτι ή αποκτάμε δύναμη, είναι απολύτως και διαρκώς απαραίτητη, για την εξασφάλιση ουσιαστικών αποτελεσμάτων. Ο όρος συγκέντρωση σε σχέση με αυτό το θέμα είναι σωστότερος στην κυριολεξία, αλλά η συγκέντρωση έχει πάρα πολύ περιορισμένη και πάρα πολύ ειδική εφαρμογή, για τους περισσότερους ανθρώπους, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιείται γενικά αντί της λέξης «Προσοχή».

Η Προσοχή, όμως, στην οποίαν αναφερόμαστε, η προσοχή που έχει σχέση με όλες τις διαδικασίες κατά τις οποίες αποκτάμε γνώση, μπορεί να γίνει, ίσως, καλύτερα κατανοητή και αντιληπτή εάν θεωρηθεί ως Συγκεντρωμένη Προσοχή.

Προσοχή είναι εκείνη η κατάσταση ή στάση της συνειδητότητας κατά την οποίαν οι ακτίνες της είναι σταθερά και αδιάκοπα επικεντρωμένες πάνω σε αυτό που κάνουμε ή πάνω στο θέμα της μελέτης. Μπορεί να παρουσιαστεί στη συνειδητότητα μέσω μίας ή και περισσοτέρων από τις ειδικές αισθήσεις ή μπορεί ήδη να περιέχεται στον νου. Το ειδικό χαρακτηριστικό στη στάση αυτή είναι η προσήλωση με την οποία λειτουργεί η συνειδητότητα. Αυτή η προσήλωση του βλέμματος πρέπει να προχωρεί σε τέτοιο βαθμό ώστε όλα τα άλλα αισθητά ή νοητικά αντικείμενα, εκτός από αυτό, να αποκλείονται από το βεληνεκές του.

 Για να γίνει αυτό, δηλαδή για να διατηρείται συγκεντρωμένη η προσοχή, υπεισέρχεται στο παιχνίδι η Θέληση του ατόμου και η λειτουργία της κατά τη διαδικασία μπορεί να συγκριθεί με εκείνη ενός συγκλίνοντα φακού που κρατά κανείς ανάμεσα στον ήλιο και στην επιφάνεια ενός αντικειμένου. Εάν ο σκοπός είναι, μέσω του συγκλίνοντα φακού, να δώσουν οι ακτίνες του ήλιου ένα ορισμένο και ευδιάκριτο αποτέλεσμα, ο φακός πρέπει να λάβει τέτοια θέση ως προς το αντικείμενο ώστε οι ακτίνες του φωτός να συγκλίνουν σε ένα σημείο. Αυτό το σημείο ή εστία, δέχεται τότε όλη τη δύναμη των ακτίνων που περνούν μέσα από τον φακό. Από όλη την περιβάλλουσα επιφάνεια τονίζεται μόνο αυτό το σημείο σαν ανάγλυφο και αναδεικνύεται. Κατά παρόμοιο τρόπο, η Θέληση, συγκεντρώνοντας την προσοχή, εστιάζει τις ακτίνες της συνειδητότητας, με όλες τις εγγενείς κινητήριες δυνάμεις τους, σε μια περιορισμένη περιοχή, φυσιολογική, νοητική ή ηθική, ανάλογα με τον τομέα, όπου πρέπει να δράσει.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι Προσοχή είναι η προσήλωση της Νοητικής Όρασης, που συγκεντρώνεται και διατηρείται μέσω της Θέλησης. Δεν είναι χωριστή λειτουργία ή ιδιότητα του νου, όπως είναι η αντίληψη, η φαντασία, η λογική κ.λ.π. όπως θα μας έκαναν μερικοί ψυχολόγοι να νομίσουμε, αλλά ένας τρόπος δράσης – ο αληθινός τρόπος της δράσης της Θέλησης. Με άλλα λόγια είναι η καθορισμένη, αποτελεσματική έκφραση της Βούλησης ή της δύναμης της Θέλησης του ατόμου.

Οι λειτουργίες της αντίληψης, σύλληψης ιδεών, της φαντασίας κ.λ.π. είναι όργανα του Εγώ για να λειτουργεί στον φαινομενικό κόσμο και να τον εξουσιάζει νοητικά.  Όταν μία ή περισσότερες από αυτές λειτουργούν κατ’ αυτόν τον τρόπο με όλη τους τη δύναμη, απερίσπαστες από οποιοδήποτε αντικείμενο του περιβάλλοντος, τότε εμφανίζεται η Προσοχή.

Η Θέληση είναι η εκδήλωση ή δράση του πραγματικού ανθρώπινου Εγώ. Η Προσοχή προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίον εμφανίζεται λειτουργικά αυτή η εκδήλωση και είναι ο μόνος τρόπος για να έχουμε μόνιμα αποτελέσματα.

Σε σχέση με τον ψυχολογικό τομέα, χαρακτηριστικό γνώρισμα του οποίου είναι η Προσοχή, μπορούμε να διατυπώσουμε το ακόλουθο σχήμα. Αυτό το σχήμα ίσως βοηθήσει ώστε να γίνει το όλο ζήτημα σαφέστερο και να φανεί πιο συγκεκριμένα ο ρόλος που παίζει η Προσοχή σε όλα τα ψυχολογικά φαινόμενα.

 Η νοητική κίνηση πηγάζει από το Συναίσθημα         =   επιθυμία προς γνώση

Η κατεύθυνση της κίνησης βρίσκεται στη Λογική      =   πώς και τί να μάθουμε

Ο μηχανισμός της κίνησης παρέχεται από τις            =  το μέσον δια του οποίου

νοητικές δραστηριότητες (Αντίληψη κ.λ.π.)                αποκτάται η γνώση                                                                                                                                                                                                                                                                                      
Η δύναμη που συντηρεί την κίνηση βρίσκεται          = ο τρόπος με τον οποίον

στη Θέληση ( Ενέργεια του Εγώ)                              εξασφαλίζεται το συνεχές της λειτουργίας.

Η αποτελεσματική αμφίδρομη σχέση των δύο τελευταίων ομάδων παραγόντων και η ενιαία σχέση τους προς το υπό μελέτη αντικείμενο εκφράζονται με τον όρο που χρησιμοποιούμε, δηλαδή, τον όρο Προσοχή. Η Θέληση, αυστηρά και επίμονα, απασχολεί τις νοητικές δραστηριότητες στο έργο τους.

Το Εγώ, μέσω της Βούλησης, το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να διαμορφώσει σχέσεις με εξωτερικά προς αυτό αντικείμενα μέσω των νοητικών δραστηριοτήτων, της Αντίληψης, της Σύλληψης ιδεών, της Κρίσης, της Φαντασίας, κ.λ.π.. Για να επιτευχθεί τούτο, πρέπει οι νοητικές δραστηριότητες να λειτουργούν σε ευθεία γραμμή ανάμεσα στο Εγώ, που αντιπροσωπεύεται από τη Βούληση, και στο εξεταζόμενο αντικείμενο, όπως ακριβώς το όπλο του αθλητή της σκοποβολής πρέπει να κρατιέται  με μεγάλη ακρίβεια ανάμεσα στο μάτι και στον στόχο που θέλει να κτυπήσει. Εάν ο αθλητής αφήσει το όπλο να παρεκκλίνει έστω και ελάχιστα από την οπτική ευθεία, αστοχεί. Το ίδιο συμβαίνει, εάν αφήσουμε την Αντίληψη ή τη Σύλληψη των Ιδεών ή τη Φαντασία, όποια από αυτές τις δραστηριότητες χρησιμοποιείται, να χάσει την ευθεία της θέση ως προς το έργο που είναι σε εξέλιξη: το αποτέλεσμα είναι πλήρης αστοχία.  Στο παράδειγμα αυτό η σταθερή διατήρηση του όπλου στην ακριβή θέση παραλληλίζεται προς την ψυχολογική δράση της Προσοχής.

Όταν συλλάβουμε την πλήρη σημασία των αληθειών που επισημαίνονται εδώ, δεν μπορούμε παρά να αντιληφθούμε τη σημαντική σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη  νοητική στάση της Προσοχής προς όλες τις εκπαιδευτικές διαδικασίες και τα επαγγέλματα αλλά ούτε και μπορούμε να της αποδώσουμε πρωτεύουσα θέση όταν διατυπώνει αληθινές και αποτελεσματικές μεθόδους κουλτούρας. Ας υφίστανται όλα: η θέληση, οι νοητικές δραστηριότητες, το φως της λογικής, το φυσιολογικό νευρικό και μυϊκό σύστημα και μεγάλα αποθέματα κάθε δυνατής γνώσης. Ποιό θα είναι το ουσιαστικό και μόνιμο αποτέλεσμα που θα επιτευχθεί, εάν ο τρόπος με τον οποίον χρησιμοποιούνται δεν συμπεριλαμβάνει και την Προσοχή;

Η σύγχρονη Εκπαίδευση αποτυγχάνει κατά πολύ, πράγμα που είναι προφανές σε όλους τους σκεπτόμενους παρατηρητές της ανθρώπινης ζωής, εξ αιτίας της αμέλειάς της να δίνει σε  αυτόν τον ουσιαστικό παράγοντα της προσωπικής εξέλιξης τη σωστή του θέση. Η τυχαιότητα, η έλλειψη στόχου και οι νοητικές κοινοτοπίες των ενηλίκων γύρω μας, γενικώς, πηγάζουν από αυτήν την παράλειψη.

Η σύγχρονη Εκπαίδευση μέσα από το πλήθος των θεμάτων με τα οποία ασχολείται, μέσα από τη βιασύνη της να περνά από το ένα θέμα στο άλλο και με την έλλειψη συγκεκριμένου στόχου δείχνει ότι χρησιμοποιεί τον χρόνο και την εξουσία της κατά τυχαίο τρόπο.

Το τυχαίο είναι το αντίθετο της Συστηματικής Προσοχής.

Η Σύγχρονη Εκπαίδευση δεσπόζει σε ένα χώρο όπου τίποτα καινούριο δεν εμφανίζεται σαν καρπός της στοργικής της φροντίδας, δεν φέρνει καινούρια πράγματα εκτός από τον δικό της κόσμο που είναι κόσμος του χάους.

Αυτό είναι αποτέλεσμα της χωρίς συνοχή μεθόδου και δράσης της.

Εντούτοις, η Ανθρώπινη Θέληση, όταν λειτουργεί μέσα από την Συγκεντρωμένη Προσοχή, είναι φυσικός δημιουργός. Η εκπαίδευση, όμως, αποτυγχάνει στην αληθινή αποστολή της ως ερέθισμα και οδηγός για την ατομική δημιουργική δύναμη εξαιτίας αυτής της παράλογης παραμέλησης μιας θεμελιώδους αρχής.

Κάθε τομέας επίκτητης ικανότητας είναι μια νέα δημιουργία. Έχει πραγματική, φανερή ύπαρξη και είναι αντικείμενο κατοχής και χρήσης στον κόσμο της ανθρώπινης ζωής. Είναι κάτι που δεν υπήρχε πριν να εξελιχθεί χάρη στην προσωπική θέληση που λειτουργεί μέσα από τις νοητικές δραστηριότητες πάνω σε ένα φυσιολογικό χάος.

Αναλύοντας αυτό το θέμα και προς αποφυγή κάθε πιθανής παρανόησης μπορούμε να παρατηρήσουμε εδώ, ότι υπάρχει μια νοητική στάση στην οποίαν ο όρος Προσοχή έχει γενική εφαρμογή. Αυτή μπορεί να ορισθεί ως Παθητική Προσοχή.

Παθητική Προσοχή διέπει τη συνειδητότητα όταν κάποιος ακούει με προσοχή έναν λόγο διατυπωμένο με ευφράδεια ή μια ενδιαφέρουσα διάλεξη.

Τότε, η Θέληση είναι σε αναστολή, η δε συνειδητότητα είναι πιθανώς μαγεμένη από δυνάμεις τις οποίες ο αποκρυφιστής θα ονόμαζε ηχητικές (μαντράμικ).

Παθητική προσοχή, επίσης, κυριαρχεί όταν ο νους ακολουθεί έναν ενδιαφέροντα ειρμό σκέψης. Αυτή η μορφή, όμως, δεν είναι εκείνη που απαιτείται για την προσωπική ανάπτυξη. Από εκπαιδευτική άποψη έχει ελάχιστη αξία και δεν σχετίζεται απαραίτητα με το θέμα μας.

Η προσοχή είναι απαραίτητη σε καθέναν από τους τομείς ή επίπεδα ζωής όπου ανήκει ο άνθρωπος ως άτομο.

  1. Στο φυσικό επίπεδο – στη φυσιολογική σφαίρα των ειδικών αισθήσεων και του νευρικού και μυϊκού συστήματος. Η συνειδητή δράση σε αυτό το επίπεδο έχει σαν αποτέλεσμα την επιδεξιότητα, που είναι βάση όχι μόνο κάθε τέχνης και καλλιτεχνικής επίδοσης, αλλά και κάθε κίνησης των ανθρώπινων μελών και του σκελετού κατάλληλης για να εξυπηρετεί πρακτικούς λόγους ή για να αναδεικνύεται η ευκινησία και η χάρη.
  2. Στο νοητικό επίπεδο – στην ψυχολογική σφαίρα των ιδεών, συγκρίσεων, κρίσεων, συμπερασμάτων, εικασιών και ιδανικών. Σε αυτό το επίπεδο η διανοητική ενέργεια, υπό τον έλεγχο της Προσοχής, δημιουργεί λογικές, συστηματικές και συνεχόμενες μορφές σκέψης, αληθινά πανοραμικά πεδία όρασης από μεμονωμένες διανοητικές λεπτομέρειες και νέες συναισθηματικές μορφές δύναμης και κάλλους.
  3. Στο ηθικό επίπεδο – στην πνευματική σφαίρα της υπέρτατης αλήθειας, των ζωτικών αρχών, της αβεβαιότητας για το Άπειρο, των νόμων που διέπουν τις ανθρώπινες σχέσεις και της εφαρμογής όλων αυτών σε μια ολοκληρωμένη διαχείριση της προσωπικής ζωής. Σε αυτήν την ανώτατη σφαίρα τα ηθικά συναισθήματα και οι πνευματικές προσδοκίες για τελείωση της ζωής, επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες προσωπικού στοχασμού και συμπεριφοράς, στη δημιουργία πνευματικής χάρης, στην αξιοπιστία του χαρακτήρα, στη συμφωνία συμπεριφοράς και αρχών, στον ουσιαστικό αλτρουισμό και στην ανάπτυξη προσωπικής επιρροής που τείνει πάντα προς την εξέλιξη μιας ζωοποιού κοινωνικής αρμονίας.

Κατά την εξέλιξη της προσωπικής ζωής, όταν το αντικείμενο της δράσης της είναι ένας τομέας ή μέρος κάποιας από τις προαναφερθείσες σφαίρες, η Προσοχή μπορεί να ορισθεί ως εξειδικευμένη και όταν ο έλεγχος του ακολουθούμενου σκοπού της ύπαρξης τηρείται συνολικά μέσω αυτής, με τη δημιουργία μιας αποτελεσματικής και καλά διατεταγμένης ενότητας μέσα στις πολλές διαιρέσεις και επί μέρους λεπτομέρειες αυτού του σκοπού, τότε μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την Προσοχή ως ανώτατη.

Η «Ευφυΐα»  έχει ορισθεί ως «ανεξάντλητη ικανότητα για συνεχή προσπάθεια». Η έκφραση «συνεχής προσπάθεια» είναι απλώς συνώνυμη της έκφρασης «επισταμένη προσοχή και στην ελάχιστη λεπτομέρεια». Η «επισταμένη προσοχή σε λεπτομέρειες» παίρνει κάθε πλίνθο από τους οποίους θα κατασκευαστεί το «μέγαρο για όλες τις χαριτωμένες φόρμες» - το οικοδόμημα της προσωπικής γνώσης, επιδεξιότητας και ικανότητας, και το τοποθετεί προσεκτικά στη δέουσα θέση, τσιμεντώνοντάς το εκεί αμέσως. Το οικοδόμημα που έχει κατασκευασθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι στερεό, ευρύχωρο, ωραίο και λειτουργικό.

Τούτο το οικοδόμημα, αποτέλεσμα μακρόχρονης προσπάθειας, είναι αυτό ακριβώς που θαυμάζει ο κόσμος και λατρεύει και αποκαλεί Ευφυΐα. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι, εάν τους δοθεί πρώτα κατεύθυνση και υποστήριξη στη διάρκεια της επίπονης πορείας  και κατόπιν ωθηθούν προς αυτήν πιεζόμενοι από την ίδια τη θέλησή τους, είναι δυνατόν να αναπτύξουν κάποιο είδος δύναμης και ικανότητας που θα τους ανύψωνε σημαντικά προς εκείνο το σημείο από το οποίο η Ευφυΐα κοιτάζει προς τα κάτω και κάνει έτσι τον πραγματικό κόσμο πολύ λιγότερο τετριμμένο, μονότονο και αδέξιο από όσο είναι επί του παρόντος.

Συνοψίζοντας :-

Η συγκεντρωμένη Προσοχή είναι η έκφραση της Θέλησης και η Θέληση είναι η κεντρική, ζωοποιός δύναμη που πηγάζει από το Εγώ. Η Θέληση, λειτουργώντας υπό το κράτος της Προσοχής πάνω στο χάος του συνυπάρχοντος κόσμου και συνεργαζόμενη με τις ενέργειες, δυνάμεις και κινήματα αυτού του κόσμου τον μετατρέπει σε επικράτεια μορφής, δύναμης και σκοπού εστιαζόμενου στο Εγώ.

Έτσι, προκύπτει από την Προσωπική Εξέλιξη, τελικά, μια τελειοποιημένη Ατομικότητα, η δημιουργία της δικής της Θέλησης.

-Ι-

«Λούσιφερ», Νοέμβριος 1888.

 

 

© blavatsky.gr 
Επιτρέπεται η αντιγραφή αποσπασμάτων υπό τον όρο ότι δεν γίνονται αλλαγές, δεν προστίθενται λέξεις ή εικόνες και ότι η πηγή αναγράφεται πλήρως και σωστά.