Έχοντας το προνόμιο να βρίσκομαι κοντά στην Ε.Π.Μ. στη διάρκεια της τελευταίας της ασθένειας και τη στιγμή του θανάτου της, μου ζητήθηκε να συμμετάσχω στις "Αναμνήσεις", που γράφτηκαν για χάρη των αδελφών Θεοσόφων, οι οποίοι, επειδή ήταν μακριά, δεν είχαν την ευκαιρία να δουν και να βρίσκονται με την Ε.Π.Μ. συνεχώς.
Ήταν Τρίτη, 21 Απριλίου, που πήγα να μείνω στα Κεντρικά της Θ.Ε. για λίγες μέρες, όμως, εξαιτίας των απρόσμενων γεγονότων που ακολούθησαν, η επίσκεψή μου διήρκεσε μερικές εβδομάδες. Η Ε.Π.Μ. ήταν στη συνηθισμένη κατάσταση υγείας και την Πέμπτη, στις 23, παρευρέθη στο Τμήμα και παρέμεινε συζητώντας με τους φίλους που την περιστοίχιζαν για λίγη ώρα, αφού είχαν πια τελειώσει οι διαδικασίες εκείνου του βραδυνού. Μετά πέρασε στο δωμάτιό της όπου, σύμφωνα με τις συνήθειές τους, τα μέλη που ζούσαν στα Κεντρικά, την ακολούθησαν και κάθησαν μαζί της όση ώρα έπινε τον καφέ της, λίγο πριν αποσυρθεί για ύπνο.
Η επόμενη μέρα, Παρασκευή, πέρασε ήσυχα, και δεν προμήνυε ότι μέσα στο επόμενο δεκαπενθήμερο η αγαπημένη Ε.Π.Μ. θα μας άφηνε. Το επόμενο βράδυ, το Σάββατο, ήταν πολύ ζωντανή. Ο δρ.Μέννελλ ειδοποιήθηκε και ήταν εξαιρετικά ικανοποιημένος από την κατάστασή της. Η αδελφή μου, η Κα Κούπερ-Όκλεϋ και εγώ, με έναν ή δυο άλλους ακόμη, παραμείναμε και συζητούσαμε μαζί της έως τις ένδεκα, που αποσύρθηκε χαιρετώντας μας με ένα "καληνύχτα σε όλους", φαινομενικά στη συνηθισμένη κατάσταση υγείας της. Όμως, το επόμενο πρωϊνό η βοηθός της Ε.Π.Μ. ήρθε νωρίς στο δωμάτιό μου να μου πει ότι είχε περάσει μια πολύ ανήσυχη νύχτα με πολλές κρίσεις από ρίγη. Κατέβηκα μετά από λίγο και με την πρώτη ματιά φάνηκε ότι είχε υψηλό πυρετό. Ο γιατρός ειδοποιήθηκε αμέσως και η μέρα πέρασε με την Ε.Π.Μ. να βρίσκεται είτε σε βαθύ ύπνο είτε σε ανησυχία.
Αργά το βράδυ όταν ήρθε ο δρ.Μέννελλ, είπε ότι ήταν γρίππη. Ο πυρετός ήταν πολύ υψηλός, η θερμοκρασία της έφθανε στους 105 βαθμούς. Φοβούμενος τις πιθανές επιπλοκές που μπορεί να προέκυπταν εξαιτίας της χρόνιας ασθένειας της Ε.Π.Μ., ο δρ.Μέννελλ πήρε στα σοβαρά την περίπτωσή της και ζήτησε να μένει μαζί της, στη διάρκεια της νύχτας, ένα υπεύθυνο μέλος του σπιτιού μαζί με τη βοηθό, επειδή ήταν πολύ σημαντικό να δίνονται ακριβώς στην ώρα τους και το γιατρικό και η τροφή.
Το καθήκον έπεσε σε μένα, επειδή η κόμησα Wachtmeister ήταν απασχολημένη ολοήμερα σε δουλειές και έτσι δεν μπορούσε να ξενυχτάει και ο δρ.Μέννελλ το απαγόρευσε στην αδελφή μου, επειδή εκτός του ότι ήταν απασχολημένη με εργασίες, είχε περάσει τελευταία μια μεγάλη ασθένεια.
Από εκείνο το αλησμόνητο Κυριακάτικο βράδυ, στις 26 Απριλίου, άρχισε μια σειρά από ατυχίες, αρχίζοντας με κάθε μέλος του σπιτιού διαδοχικά να αρρωσταίνει και κατέληξε στον θάνατο της αγαπημένης μας Ε.Π.Μ. Οι ώρες περνούσαν αργά ανάμεσα σε ανησυχία και ύπνο και όταν έφθασε το πρωϊ, η υγεία της είχε λίγη ή καθόλου καλυτέρευση. Η Ε.Π.Μ. είπε να της φέρουν τη μεγάλη της πολυθρόνα από το καθιστικό και να την τοποθέτησουν δίπλα στο κρεββάτι της, ώστε να μπορεί να ξεμουδιάζει από τη μια θέση στην άλλη.
Αν και αισθανόταν πολύ άρρωστη, ρωτούσε για το τί συνέβαινε και ενδιαφερόταν να ακούσει για ένα άλλο μέλος, τον Κο Στάρντυ, που επίσης είχε γρίππη. Όταν πληροφορήθηκε ότι ο Κος Μηντ πρότεινε να τον φέρουν στα Κεντρικά, ευχαριστήθηκε πολύ και επέμεινε στο να τον φέρουν αμέσως.
Η Ε.Π.Μ. πέρασε μια πολύ άσχημη μέρα και όταν ο δρ.Μέννελλ ήλθε νωρίς το απόγευμα, στενοχωρήθηκε καθώς βρήκε τον πυρετό ακόμη υψηλό. Άλλαξε το φάρμακο, δίνοντας ένα κατασκεύασμα με σαλισίν, που ήταν απολύτως απαραίτητο για να ρίξει τον πυρετό και αποφάσισε να τηλεφωνήσει ξανά περίπου τα μεσάνυχτα, για να μάθει το αποτέλεσμα. Άφησε αυστηρές οδηγίες να παίρνουν προσεκτικά τη θερμοκρασία πριν από κάθε δόση, επειδή στην περίπτωση μιας ξαφνικής πτώσης θα ήταν επικίνδυνο να συνεχίζεται το φάρμακο. Πριν έλθει ξανά εκείνη τη νύχτα ο γιατρός, έπρεπε να δοθεί ακόμη μια δόση, αλλά εξαιτίας της μείωσης της θερμοκρασίας της Ε.Π.Μ., δικαιολογημένα δεν της έδωσα, ιδιαίτερα καθώς οι δυσφορίες οι οφειλόμενες στο φάρμακο άρχισαν να της προκαλούν μεγάλη ανησυχία. Και ήταν μια ανακούφιση, όταν ήρθε ο δρ.Μέννελλ και βρήκε ότι ακολουθείτο η σωστή φροντίδα, επειδή ήταν ευχαριστημένος με την κατάσταση.
Πέρασε μια ήσυχη σχεδόν νύχτα και το πρωϊ της Τρίτης, ο πυρετός είχε σχεδόν υποχωρήσει. Εκείνη τη μέρα και την επόμενη νύχτα φαινόντουσαν όλα να πηγαίνουν καλά, επειδή αν και η αδυναμία ήταν καταπιεστική, δεν είχαν φανεί ακόμη επιπλοκές και ήταν σε θέση να παίρνει κανονική τροφή. Πρός το τέλος της Πέμπτης, 30 του μηνός, η Ε.Π.Μ. άρχισε να υποφέρει πολύ από τον λαιμό της και καθώς οι ώρες περνούσαν, μεγάλωνε η δυσκολία της να καταπίνει. Ο βήχας της έγινε πολύ ενοχλητικός και η αναπνοή της πολύ κοπιώδης.
Την Παρασκευή το πρωί δεν ήταν καλύτερα και όταν ο δρ.Μέννελλ έφθασε, διαπίστωσε μια πυώδη αμυγδαλίτιδα στη δεξιά πλευρά του λαιμού. Τοποθετώντας ζεστά καταπλάσματα κάπως ανακουφίστηκε. Στη διάρκεια της νύχτας το απόστημα έσπασε και όταν ήλθε πάλι ο δρ.Μέννελλ, ήταν σχετικά ικανοποιημένος με την κατάστασή της. Η καλυτέρευση όμως, ήταν προσωρινή. Ακολούθησε μια άσχημη νύχτα και το πρωϊ ήταν προφανές ότι είχε σχηματιστεί ένα δεύτερο απόστημα στο λαιμό. Αυτό αποδείχτηκε ότι ήταν ένα απόστημα στην είσοδο των βρόγχων. Ακολούθησε μια άθλια μέρα και νύχτα και το πρωί της Κυριακής, 3ης Μαϊου, βρήκε την Ε.Π.Μ. πολύ άρρωστη πράγματι, επειδή ο πόνος της κατάποσης την δυσκόλευε να παίρνει την απαραίτητη ποσότητα τροφής και συνεπώς η αδυναμία της μεγάλωνε.
Η Δευτέρα και η Τρίτη πέρασαν κατά το πλείστον με τον ίδιο τρόπο. Το απόστημα εξαφανίστηκε αλλά οι βρόγχοι είχαν πολύ επηρεαστεί, η δυσκολία στην αναπνοή συνεχιζόταν και χρειαζόταν σχεδόν συνεχής αερισμός για να της ανακουφίζει την τρομερή αγωνία από την οποία υπέφερε. Πόσο γενναία αντιμετώπισε την αρρώστια της, μόνον εκείνοι που ήταν μαζί της, το γνωρίζουν.
Την Τετάρτη, στις 6 Μαϊου, ντύθηκε λίγο και περπάτησε μέσα στο καθιστικό, παρέμεινε εκεί για το πρόγευμά της, αναπαυόμενη για λίγο πάνω στον καναπέ. Το βράδυ, ο δρ.Μεννέλλ την βρήκε να πηγαίνει καλύτερα, δίχως καθόλου πυρετό, αλλά η μεγάλη αδυναμία και η δυσκολία στην αναπνοή, της προκαλούσαν σημαντική ανησυχία. Η Ε.Π.Μ., αρκετές φορές, είπε στον δρ.Μεννέλλ ότι έννιωθε να πεθαίνει και ότι δεν άντεχε τον αγώνα περισσότερο. Αλλά εκείνος γνωρίζοντας τις ασθένειες που είχε τελευταία ξεπεράσει, δεν απογοητευόταν. Πράγματι, μπορώ να πω ότι αυτό το συναίσθημα μοιραζόμασταν όλοι μέσα στο σπίτι, και αν και γνωρίζαμε πόσο άρρωστη ήταν, δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε ότι θα μας άφηνε.
Ένα κακό σύμπτωμα ήταν ότι η Ε.Π.Μ., από τις πρώτες κιόλας μέρες της αρρώστιας της, έχασε κάθε επιθυμία για το κάπνισμα και μολονότι προσπάθησε να το ξαναρχίσει, όταν έπεσε ο πυρετός, δεν της έδινε πια ευχαρίστηση και τελικά εγκατέλειψε τον πειρασμό. Μερικές φορές στη διάρκεια του πρωινού, με πολλές παύσεις, ήθελε να τυλίγει ένα με δυό τσιγάρα, και αργότερα όταν εξασθένησε πολύ και δεν μπορούσε μόνη της, τα τύλιγαν είτε ο Κος Μηντ είτε ο Κος Ράϊτ.
Εκείνη η νύχτα της Τετάρτης υπήρξε το κρίσιμο σημείο της ασθένειάς της. Περίπου τα μεσάνυχτα έγινε μια αλλαγή προς το χειρότερο και φάνηκε για μια έως δύο ώρες ότι η Ε.Π.Μ.θα έπρεπε να φύγει. Δεν είχε αντιληπτό σφυγμό και φαινόταν ότι ήταν αδύνατο γι'αυτήν να αναπνέει. Μετά από κάποια ώρα η κρίση σταμάτησε. Ένιωσε λίγο καλύτερα και προς στιγμή ο κίνδυνος ξεπεράστηκε. Πολύ νωρίς το πρωϊνό της Πέμπτης ο Κος Ράϊτ αναζήτησε τον δρ.Μεννέλλ, ο οποίος επέστρεψε μαζί του και παρέμεινε λίγη ώρα για να παρακολουθήσει την επίδραση του φαρμάκου που έδωσε.
Στη διάρκεια της ημέρας, η Ε.Π.Μ. ανάκαμψε και κατά τις τρεις το απόγευμα ντύθηκε και με πολύ μικρή βοήθεια περπάτησε προς το καθιστικό. Όταν ζήτησε να μεταφερθεί εκεί η μεγάλη πολυθρόνα της και ενώ τοποθετήθηκε στην παλιά θέση δίπλα στο γραφείο της, στάθηκε γέρνοντας ελαφρά προς το τραπέζι. Η πολυθρόνα στράφηκε να κοιτάζει προς το δωμάτιο και όταν η Ε.Π.Μ. κάθησε, είχε το τραπεζάκι με τα τραπουλόχαρτα ριγμένα μπροστά της και προσπάθησε να ρίξει μια "πασιέντζα". Παρόλες εκείνες τις γενναίες προσπάθειες, ήταν εντελως προφανές ότι υπέφερε έντονα και το μόνο που την στήριζε στον αγώνα, ήταν η δυνατή της θέληση. Η έντονη δυσκολία στην αναπνοή έδινε μια παράξενη παθητική έκφραση στο αγαπημένο πρόσωπο της Ε.Π.Μ., αξιολύπητο να το βλέπει κανείς και αυτό φαινόταν ακόμη περισσότερο, όταν προσπαθούσε να επιστρέψει στις παλιές της συνήθειες. Ο δρ.Μέννελλ έφθασε λίγο μετά τις 5 και έκπληκτος που την βρήκε να κάθεται, την συνεχάρη και την επαίνεσε για το κουράγιο της. Είπε, "κάνω ό,τι μπορώ, γιατρέ". Η φωνή της ήταν σχεδόν ένας ψίθυρος και η προσπάθεια για να μιλήσει την εξουθένωνε, καθώς η αναπνοή της ήταν λαχανιασμένη, όμως ήταν λιγότερο αδιάφορη και επεδίωκε να ακούει συνομιλίες. Έδωσε στον δρ.Μέννελλ ένα τσιγάρο που κατάφερε να του ετοιμάσει η ίδια, με δυσκολία. Ήταν το τελευταίο που έφτιαξε.
Μετά από λίγο, ο δρ.Μέννελλ ρώτησε την Ε.Π.Μ. αν θα ήθελε να δει τον συνεργάτη του τον δρ.Μίλλερ και θα του επέτρεπε να την ακροασθεί. Συγκατατέθηκε, αυτός ήλθε μέσα αμέσως και έγινε η εξέταση. Έγινε μια σύσκεψη και μετά ο δρ. Μέννελλ κάλεσε την κα Όκλεϋ και μένα να ακούσουμε τη γνώμη του δρ.Μίλλερ. Αυτός θεώρησε την κατάσταση της Ε.Π.Μ. πολύ σοβαρή, οφειλόμενη στη βρογχίτιδα από την οποία υπέφερε καθώς και στην εξαιρετική της αδυναμία. Συνέστησε μια κουταλιά κονιάκ κάθε δύο ώρες, και την ποσότητα να αυξάνει, αν χρειαστεί. Αυτή η αλλαγή στο φάρμακο έγινε αμέσως και φάνηκε να φέρνει καλό αποτέλεσμα.
Μετά από λίγο ο δρ.Μέννελλ έφυγε και η Ε.Π.Μ. επέστρεψε στο υπνοδωμάτιό της και η πολυθρόνα της επανατοποθετήθηκε δίπλα στο κρεββάτι της. Ήταν πολύ κουρασμένη αλλά ρώτησε ως συνήθως για τους άλλους ασθενείς, ιδιαίτερα ήθελε να γνωρίζει αν υπήρχε συνάντηση κάποιου Τμήματος. Τη νύχτα που ακολούθησε, η τελευταία της μαζί μας, υπέφερε πολύ. Εξαιτίας της αυξανόμενης αναπνευστικής δυσκολίας, η Ε.Π.Μ. δεν αναπαυόταν σε καμιά θέση. Κάθε φάρμακο ήταν αναποτελεσματικό και τελικά υποχρεώθηκε να παραμένει καθιστή στην πολυθρόνα της, στηριγμένη με μαξιλάρια. Ο βήχας σχεδόν σταμάτησε, εξαιτίας της μεγάλης εξασθένησης, αν και είχε πάρει και φάρμακο και τονωτικό σε τακτά διαστήματα.
Κατά τις 4 το πρωί η Ε.Π.Μ. φαινόταν καλύτερα και ο σφυγμός της ήταν αρκετά δυνατός και από εκείνη την ώρα έως ότου την άφησα στις 7, όλα ήταν ήσυχα και καλά. Τότε με αντικατέστησε η αδελφή μου, ενώ εγώ πήγα να ξεκουραστώ για λίγες ώρες, αφήνοντας μήνυμα στον δρ.Μέννελλ να μου πει τη γνώμη του, όταν έλθει. Αυτό έγινε λίγο μετά τις εννέα και η αναφορά του ήταν ικανοποιητική. Το τονωτικό είχε καλή επίδραση και ο σφυγμός ήταν πιο δυνατός. Δεν έβλεπε λόγο άμεσης ανησυχίας, με συμβούλεψε να ξεκουραστώ λίγες ώρες και είπε στην αδελφή μου ότι μπορούσε να πάει στη δουλειά της.
Κατά τις 11 με ξύπνησε ο κος Ράϊτ, ο οποίος μου είπε να πάω αμέσως καθώς η Ε.Π.Μ. είχε χειροτερέψει και η νοσοκόμος δεν πίστευε ότι θα ζούσε πολλές ώρες ακόμη. Πήγα στο δωμάτιό της κατευθείαν και διαπίστωσα την κρίσιμη κατάσταση στην οποία βρισκόταν. Καθόταν στην πολυθρόνα της και γονάτισα μπροστά της και της ζήτησα να προσπαθήσει να πάρει το τονωτικό. Επειδή ήταν πολύ αδύναμη να κρατήσει το ποτήρι μόνη της, μου επέτρεψε να το κρατήσω στα χείλη της και κατάφερε να καταπιεί το περιεχόμενο. Αλλά μετά απ'αυτό, μπορούσαμε να δώσουμε μόνο λίγη τροφή με το κουτάλι. "Η κούρα" είπε η Ε.Π.Μ. "μπορεί να παραταθεί λίγες ώρες", αλλά ξαφνικά υπήρξε μια περαιτέρω αλλαγή και όταν προσπάθησα να βρέξω τα χείλη της, είδα τα αγαπημένα μάτια της να γίνονται θαμπά, αν και κράτησε πλήρη συνειδητότητα έως το τέλος. Στη διάρκεια της ζωής της, η Ε.Π.Μ. είχε μια συνήθεια να κουνάει το πόδι της όσο σκεφτόταν έντονα και συνέχισε αυτή την κίνηση σχεδόν έως τη στιγμή που σταμάτησε να αναπνέει.
Όταν κάθε ελπίδα χάθηκε, η νοσοκόμα βγήκε από το δωμάτιο, αφήνοντας τους Κ.Ράϊτ, Ου.Ολντ και μένα με την αγαπημένη μας Ε.Π.Μ. Οι δύο τους γονάτισαν μπροστά της, ο καθένας κρατώντας από ένα χέρι της και εγώ δίπλα της με το χέρι μου γύρω της να στηρίζει το κεφάλι της. Μείναμε έτσι ακίνητοι για αρκετά λεπτά και η Ε.Π.Μ. έφυγε τόσο ήσυχα ώστε δύσκολα αντιληφθήκαμε τη στιγμή που σταμάτησε να αναπνέει. Μια αίσθηση ειρήνης γέμισε το δωμάτιο και γονατίσαμε ήσυχα εκεί έως ότου έφθασαν, πρώτα η αδελφή μου και μετά η Κόμησα. Τους είχα τηλεγραφήσει καθώς και στον δρ.Μέννελλ - όταν η νοσοκόμος είπε ότι το τέλος πλησίαζε, αλλά δεν ήρθαν έγκαιρα να δουν την Ε.Π.Μ. πριν φύγει. Δεν χάσαμε χρόνο σε μάταια συλλυπητήρια, όλοι προσπαθήσαμε να σκεφθούμε και να κάνουμε ό,τι θα επιθυμούσε εκείνη σε τέτοιες περιπτώσεις, και μπορούσαμε μόνο να είμαστε ευγνώμονες που απελευθερώθηκε από τη δοκιμασία της.
Η μοναδική ακτίνα φωτός στο σκοτάδι της απώλειάς της φαίνεται να είναι ότι υπήρχαν τα εργαλεία στην Εταιρεία που θα συνέχιζαν το έργο που μας άφησε. Μας άφησε για κληρονομιά την φροντίδα της Εταιρείας που ίδρυσε, την υπηρεσία προς τον σκοπό για τον οποίο έδωσε τη ζωή της και το βάθος της αγάπης μας και η αφοσίωσή μας θα μετρηθούν από το μέγεθος της εργασίας μας.
